Obywatele RP, Asymetryści, Rubikus help UA oraz Fundacja DOM tam gdzie TY zainicjowały apel w sprawie dramatycznej sytuacji osób uchodźczych z Ukrainy po zmianach przepisów obowiązujących od 5 marca 2026 r. 30 marca wspólnie skierowaliśmy apel do rządu, marszałków Sejmu RP i Senatu, ministerstw, komisji parlamentarnych oraz klubów i kół parlamentarnych. Pod apelem podpisało się 55 organizacji humanitarnych i eksperckich, w tym wiele z Inicjatywy „Nasz Rzecznik” i sojuszniczej sieci Mapuj Pomoc. Dziękujemy za Waszą mobilizację!

W wyniku nowych regulacji część osób uchodźczych – szczególnie osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, pacjenci onkologiczni oraz osoby przewlekle chore – utraciła realny dostęp do leczenia. Problem dotyka ludzi, którzy nie są w stanie podjąć pracy i wraz z utratą świadczeń z pomocy społecznej zostali pozbawieni możliwości objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

Taka sytuacja jest niedopuszczalna i wymaga pilnej reakcji władz państwa.

 

Treść apelu:

Warszawa, dnia 30 marca 2026 roku

 

APEL ORGANIZACJI HUMANITARNYCH I EKSPERCKICH

W SPRAWIE DOSTĘPU DO OPIEKI MEDYCZNEJ

DLA UCHODŹCÓW Z UKRAINY

 

Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów RP

Włodzimierz Czarzasty, Marszałek Sejmu RP

Małgorzata Kidawa-Błońska, Marszałkini Senatu RP

Marcin Kierwiński, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk, Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Jolanta Sobierańska-Grenda, Ministra Zdrowia

Maciej Karaszewski, Dyrektor Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia

Zbigniew Muszyński, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa

Marta Golbik, Przewodnicząca Komisji Zdrowia

Katarzyna Ueberhan, Przewodnicząca Komisji Polityki Społecznej

 

Agnieszka Pomaska, Przewodnicząca Komisji ds. Unii Europejskiej

Komisja Zdrowia Sejmu RP

Komisja Polityki Społecznej

Komisja ds. UE

Kluby poselskie

Koła Senackie

 

Do wiadomości:

Marcin Wiącek, Rzecznik Praw Obywatelskich

Monika Horna-Cieślak, Rzeczniczka Praw Dziecka

Maja Nowak, Pełnomocniczka Rządu ds. Osób z Niepełnosprawnościami

Komisja Europejska – DG HOME

Ambasada Ukrainy w RP

UNHCR Polska

 

Redakcje mediów ogólnopolskich i lokalnych

 

Szanowni Państwo!

 

Dnia 5 marca 2026 roku weszła w życie ustawa wygaszająca część rozwiązań przyjętych w 2022 roku w odpowiedzi na pełnoskalową rosyjską agresję na Ukrainę. W wyniku zmian legislacyjnych uchodźcy wojenni z Ukrainy zostali pozbawieni możliwości uzyskania zasiłku stałego (i okresowego) w systemie pomocy społecznej. Dla wielu osób trwale niezdolnych do pracy świadczenie to stanowiło jedyną podstawę objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym przez ośrodki pomocy społecznej. W konsekwencji osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami oraz osoby ciężko chore mieszkające poza ośrodkami zakwaterowania zbiorowego utraciły dostęp do publicznej opieki zdrowotnej.

Do organizacji społecznych i lekarzy docierają liczne zgłoszenia osób, które straciły ubezpieczenie w trakcie leczenia, w tym leczenia onkologicznego. Ta zmiana wiąże się też z utratą dostępu do zabiegów niezbędnych do życia, np. do dializ.

Sytuacja ta budzi poważne wątpliwości z punktu widzenia zobowiązań Polski wynikających z prawa Unii Europejskiej, w szczególności dyrektywy Rady Unii Europejskiej 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 roku w sprawie ochrony czasowej, uruchomionej decyzją wykonawczą (UE) 2022/382, a następnie przedłużonej decyzją (UE) 2025/1460.

Dyrektywa ta zobowiązuje państwa członkowskie UE do zapewnienia osobom objętym ochroną dostępu do opieki zdrowotnej oraz minimalnych środków utrzymania.

Pozbawienie osób ciężko chorych możliwości korzystania z systemu opieki zdrowotnej jest sprzeczne z podstawowymi standardami ochrony praw człowieka i zasadami państwa prawa.

Wzywamy Rząd Rzeczypospolitej Polskiej do pilnego podjęcia działań legislacyjnych zapewniających:

• przywrócenie możliwości przyznawania zasiłku stałego osobom objętym ochroną czasową, które są trwale niezdolne do pracy,
• zagwarantowanie prawa do ubezpieczenia zdrowotnego osobom objętym ochroną czasową niezależnie od prawa do świadczeń z pomocy społecznej,
• wprowadzenie przepisów przejściowych zapewniających ciągłość leczenia osobom pozostającym w trakcie terapii.

 

Od początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie Polska odgrywała kluczową rolę w udzielaniu pomocy osobom uciekającym przed rosyjską agresją. Zachowanie dostępu najbardziej wrażliwych grup uchodźców do podstawowej opieki zdrowotnej oraz kontynuacji trwającego już leczenia ratującego życie jest nie tylko kwestią humanitarną, ale również elementarnym standardem państwa prawa.

Liczymy na pilną reakcję władz publicznych w przedstawionej sprawie w formie nowelizacji jednego przepisu ustawy lub rozporządzenia Ministerstwa Zdrowia.

 

W załączeniu:

• Skala problemu oraz charakter przypadków utraty dostępu do opieki zdrowotnej przez obywateli Ukrainy po 5 marca 2026 r.

 

Z poważaniem

 

Lista sygnatariuszy (alfabetycznie)

 

Akcja Demokracja

Asymetryści

Centralna Rada Romów w Polsce

Centrum Integracji Cudzoziemców w Bielsku-Białej (Caritas Archidiecezji Katowickiej)

Centrum Integracji Cudzoziemców w Katowicach (Caritas Archidiecezji Katowickiej)

Fundacja “Dom tam, gdzie Ty”

Fundacja AB Show

Fundacja Akceptacja

Fundacja Asymetryści

Fundacja Blind&Proud

Fundacja Centrum integracji kobiet Nejmovirna PL

Fundacja Dobre Początki

Fundacja Feminoteka

Fundacja Folkowisko

Fundacja HelpNowHUB

Fundacja Humanitarni

Fundacja Inicjatywa Dom Otwarty

Fundacja Integracji I Rozwoju Cudzoziemców w Polsce

Fundacja Miasto Obywatelskie Lubartów

Fundacja Pallium for Ukraine

Fundacja Początek

Fundacja Przestrzeń do życia

Fundacja Raban

Fundacja SonderTime

Fundacja Step by Step

Fundacja To Proste

Fundacja Ukraina

Fundacja Ukraina – Wałbrzych

Fundacja VITA DE LEX

Fundacja Wolno Nam

Fundacja Wymiany Kulturowej toTU toTAM

Hope & Humanity Poland

Inicjatywa “Nasz Rzecznik”

Konsorcjum Migracyjne

Kwitnący Dom

NOMADA Stowarzyszenie na Rzecz Integracji Społeczeństwa Wielokulturowego

Obywatele RP

Ogólnopolska nieformalna Grupa Inicjatywna Asystentów Międzykulturowych amTime

Podlaskie Ochotnicze Pogotowie Humanitarne

POLSKA AKCJA HUMANITARNA

Rubikus Help UA

SILVA Ochotnicza Jednostka Ratowniczo-Poszukiwawcza

Stowarzyszenie “Cała Naprzód”

Stowarzyszenie “NIGDY WIĘCEJ”

Stowarzyszenie “Związek Ukraińców w Suwałkach”

Stowarzyszenie Aktywność Współpraca Rozwój Wszyscy Swoi

Stowarzyszenie Homo Faber

Stowarzyszenie Interwencji Prawnej

Stowarzyszenie Local Girls Movement

Stowarzyszenie MOST

Stowarzyszenie Mudita

Stowarzyszenie na rzecz imigranckich rodzin osób z niepełnosprawnościami “Patchwork”

Stowarzyszenie Wzajemnej Pomocy “Agape”

Śląskie Forum Organizacji Pozarządowych KAFOS

Żydowskie Stowarzyszenie Czulent