- Nie każde chamstwo, znieczulica, w polskim kodeksie karnym jest przestępstwem. Ale pobicie kogoś z powodu jego koloru skóry, groźba użycia przemocy wobec innej osoby z powodu jej wyznania, publiczne propagowanie faszyzmu, publiczne pochwalanie Holokaustu, obrzucenie osoby wyzwiskami powodu jej narodowości, zbezczeszczenie cmentarza wyznaniowego – to przykłady przestępstw motywowanych uprzedzeniami.
- Reagujmy przestępstwa motywowane uprzedzeniami i ośmielajmy inne osoby i organizacje, by je zgłaszały.
- W całym kraju przestępstwami motywowanymi uprzedzeniami zajmuje się 103 prokuratorów i 49 prokuratur rejonowych. Ważne, by prokurator otrzymał materiały, które pomogą mu postawić akt oskarżenia.
- Zgłaszajmy osoby, które zarabiają na nienawistnych treściach w internecie.
- Jeśli nie zgłaszamy przestępstw, nie oczekujmy, że „system się nauczy”.
- Ważna jest motywacja sprawcy. Nawet jeśli sprawca się pomylił i zamiast – jak mniemał – osoby z Ukrainy zaatakował Polaka w żółto-niebieskiej z czapce, to wciąż jest przestępstwo motywowane uprzedzeniami (usiłowanie nieudolne).
- Nagłaśniajmy właściwe reakcje organów państwa na zgłoszenie i wytykajmy błędy, kiedy w należycie zgłoszonej sprawie nie podjęto działań.
Jak odróżnić przestępstwo motywowane uprzedzeniami od mowy nienawiści, dyskryminacji, naruszenia regulaminu platformy czy zwykłego chamstwa; komu i w jaki sposób zgłaszać przestępstwa motywowane uprzedzeniami; jak zabezpieczyć materiał dowodowy, zanim komentarz, konto albo nagranie zniknie z internetu; jak udokumentować zdarzenie mające miejsce poza siecią – tego dowiedzieliśmy się dzięki szkoleniu „Jak rozpoznać, zabezpieczyć i skutecznie zgłosić przestępstwo motywowane uprzedzeniami”, przeprowadzonym 14 września przez Joannę Grabarczyk-Anders – ekspertkę ds. przestępstw motywowanych uprzedzeniami, mowy nienawiści oraz bezpieczeństwa cyfrowego, przewodniczącą Zespołu doradców przy Prokuratorze Generalnym ds. przeciwdziałania mowie nienawiści i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami.
W szkoleniu uczestniczyły 22 osoby z Inicjatywy „Nasz Rzecznik” i organizacji sojuszniczych, którym łatwiej teraz będzie:
- rozpoznać najważniejsze wskaźniki motywacji uprzedzeniowej;
- wstępnie ocenić, czy dane zachowanie może stanowić przestępstwo;
- odróżnić zawiadomienie o przestępstwie od zgłoszenia treści platformie;
- właściwie zabezpieczyć podstawowy materiał dowodowy;
- przygotować czytelne i konkretne zawiadomienie do Policji lub prokuratury;
- świadomie zdecydować, kiedy zgłaszać, a kiedy wybrać inną formę reakcji;
- podjąć decyzję, komu i w jaki sposób jak zgłaszać przestępstwo motywowane uprzedzeniami;
Ważne:
- Każde przestępstwo motywowane uprzedzeniami podejmuje prokurator.
- Przy przestępstwach w internecie nie ma rejonizacji.
- Materiał dowodowy zgrywajmy na płycie CD i wysyłajmy do właściwej prokuratury.
- Szukajmy prokuratur w miastach powiatowych, mniej przeciążonych podobnymi sprawami.
- W przypadku pobicia wyślijmy najpierw pismo mailem, załączniki można dosłać później pocztą.
- Ważna jest motywacja sprawcy. Nawet jeśli sprawca się pomylił i zamiast osób z Ukrainy zaatakował Polaka z czapce żółto-niebieskiej, to i tak jest przestępstwo (usiłowanie nieudolne).
- Niezależnie od ustawień prywatności na profilach społecznościowych i choćby widziało to tylko 500 osób, zamieszczane treści mają charakter publiczny. Charakter publiczny mają nawet zamknięte grupy na FB.
- Przestępstwem jest też nawoływanie do nienawiści i pochwalanie przestępstwa.
Praktyczny przewodnik, jak zgłaszać przestępstwa motywowane uprzedzeniami:
https://czulent.pl/jak-zglaszac-przestepstwa-motywowane-uprzedzeniami-praktyczny-przewodnik/
Joanna Grabarczyk-Anders – ekspertka w obszarze przestępstw motywowanych uprzedzeniami, mowy nienawiści oraz bezpieczeństwa cyfrowego, z ponad piętnastoletnim doświadczeniem. Od 2025 roku przewodniczy Zespołowi doradców przy Prokuratorze Generalnym ds. przeciwdziałania mowie nienawiści i przestępstwom motywowanym uprzedzeniami.
Współtwórczyni kampanii HejtStop oraz ekspertka współpracująca z Żydowskim Stowarzyszeniem Czulent. Projektuje procedury i standardy reagowania na przestępstwa z nienawiści oraz prowadzi szkolenia dla organizacji społecznych, Policji, prokuratury, prawników i administracji publicznej. Specjalizuje się w identyfikowaniu motywacji uprzedzeniowej, zabezpieczaniu dowodów – szczególnie internetowych – oraz skutecznym zgłaszaniu przestępstw i nielegalnych treści.
