• „Usługi dla osób z niepełnosprawnościami muszą iść za człowiekiem, nie za budynkiem”.
• „Opiekunowie rodzinni nie mogą być ofiarami kryzysu konstytucyjnego w państwie”.
• Bałagan w bazach danych, chaos informacyjny, wstrzymywanie wypłat świadczenia wychowawczego, wielomiesięczne oczekiwanie na zezwolenie na pobyt – to rzeczywistość wielu uchodźców wojennych z Ukrainy. Ostatnio ciało starszego mężczyzny, który zmarł na Lubelszczyźnie, przeleżało trzy tygodnie w lodówce, zanim udało się znaleźć środki na pochówek.
• Ani na szczeblu lokalnym, ani krajowym władze nie przeprowadzają rzetelnych konsultacji publicznych w sprawach dotyczących wpływu niebezpiecznych dla środowiska i zdrowia ludzi inwestycji. Ignoruje się głos mieszkańców i deprecjonuje sprzeciw organizacji społecznych.

 

Od raportu Fundacji Feminoteka na temat przemocy seksualnej w Polsce po lepsze regulacje obowiązków radnych – za nami pierwsze, intensywne spotkanie zespołów Inicjatywy „Nasz Rzecznik” z Rzeczniczką Praw Obywatelskich, mec. Sylwią Gregorczyk-Abram i Zastępczynią RPO, Anną Błaszczak-Banasiak, które odbyło się na zaproszenie RPO 30 października. Z ramienia Biura Rzeczniczki w spotkaniu wzięli udział także Bartosz Cyran, Pełnomocnik RPO ds. współpracy z partnerami społecznymi i prawnik Robert Lisiewicz, który dołącza do zespołu Biura.

Choć brzmi to niewiarygodnie, w niecałe 2,5 godziny udało nam się w podjąć aż 25 tematów – priorytetów poszczególnych zespołów Inicjatywy na najbliższe miesiące. Kolejne spotkania z naszymi zespołami będą dotyczyły węższego zakresu tematycznego.

 

 

Tematy, które przedstawicielki/e zespołów Inicjatywy „Nasz Rzecznik” przedstawiły Rzeczniczce Praw Obywatelskich i jej Zastępczyni podczas spotkania 30 października 2026 r.:

 

Zespół Praw Kobiet

1. Raport dotyczący przemocy seksualnej i jak nie działa prawo dot. zmiany definicji zgwałcenia (Joanna Gzyra-Iskandar, Fundacja Feminoteka, koordynatorka Zespołu Praw Kobiet)
2. Niebezpieczeństwa związane z forsowaniem tzw. alienacji rodzicielskiej (Joanna Gzyra-Iskandar)

 

Zespół ds. Alimentacji

Niealimentacja jako forma przemocy ekonomicznej ignorowana przez państwo (Karolina Bury, Fundacja Rodzic w mieście, koordynatorka Zespołu ds. Alimentacji)

 

Zespół Edukacja Włączająca

Problem stosowania wobec dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami tzw. holdingu oraz innych form przymusowego przytrzymywania w placówkach oświatowych jako metody terapeutycznej i w sytuacjach niezagrażających zdrowiu i życiu (Jan Gawroński, Klub Świadomej Młodzieży przy Fundacji Autism Team, koordynator Zespołu Edukacja Włączająca)

 

Zespół Praw Osób z Niepełnosprawnościami:

• Reforma orzecznictwa – na czym nam zależy (Roman Szacki)
• Wprowadzenie systemowych rozwiązań w zakresie mieszkalnictwa ze wsparciem dla każdej osoby z niepełnosprawnością tego potrzebującej (Alicja Loranc)
• Likwidacja pułapki rentowej (Anna Wróblewska, Fundacja Blind&Proud, koordynatorka Zespołu Praw Osób z Niepełnosprawnościami)

 

Zespół Praw Opiekunek/ów

 

• Równe traktowanie – wszyscy opiekunowie rodzinni, nie tylko opiekunowie dzieci, powinni mieć możliwość otrzymywania świadczenia opiekuńczego, a jednocześnie móc wykonywać pracę zarobkową wedle ich osobistych zasobów, możliwości i wyborów (Alicja Loranc, Zespół Praw Opiekunek/ów, Fundacja Po mojemu)

 

• Wsparcie opiekunek/ów rodzinnych w sytuacjach kryzysowych (Anna Szalast, członkini Zespołu Praw Opiekunek/ów, koordynatorka Zespołu Praw Osób Starszych)

 

Zespół Praw Osób Starszych

• Prośba o zwrócenie RPO uwagi na niedostateczne tempo prac nad wdrażaniem obowiązujących już aktów prawnych (Anna Szalast, koordynatorka Zespołu Praw Osób Starszych)
• Uaktywnienie Polski w rozumieniu nie tylko struktur rządowych czy doraźnych zespołów doradczych, ale autentycznej partycypacji społecznej w pracach nad Konwencja ONZ o prawach osób starszych (Anna Szalast)
• Działania świadomościowe skierowane na obszar języka i przeciwdziałania stereotypizacji starości i osób starszych na poziomie leksykalnym i wizualnym. (Agnieszka Łuczak, Stowarzyszenie Forum 4 czerwca)

Inicjatywa „Nasz Rzecznik” w styczniu 2027 ruszy z kampanią społeczną dotyczącą przeciwdziałania infantylizacji osób starszych, zjawisku dziadurzenia i przeciwdziałania ableizmowi. Wystąpimy o patronat RPO.

 

Zespół Praw Osób LGBT+

1) Praktyczna (i jednolita) implementacja transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa par osób tej samej płci na terenie całego kraju – wraz z przysługującymi prawami (Justyna Nakielska, koordynatorka Zespołu Praw Osób LGBT+)

2) Działania gmin na rzecz wyrównywania szans dziewczynek i chłopców w projektach finansowanych z funduszy europejskich (Justyna Nakielska)

 

3) Zapytanie o możliwość zaangażowania BRPO w programowanie przyszłej perspektywy finansowej (np. w przygotowanie samooceny spełniania warunku przestrzegania praworządności i Karty Praw Podstawowych przez Polskę). (Justyna Nakielska)

 

Zespół Praw Osób Uchodźczych, Migranckich i Mniejszości

1) Problemy z dostępem dzieci z Ukrainy do świadczenia 800+

(Ludmiła Kramnysta z Fundacji AB Show krótko przedstawi swoje badania dot. skutków zmian zasad świadczenia wychowawczego dla rodzin objętych ochroną

czasową w Polsce)

2) Problemy z dostępem do Karta pobytu CUKR (Olena Dekhtiar, Fundacja Dom tam gdzie Ty, członkini Zespołu Praw Osób Uchodźczych, Migranckich i Mniejszości)

• Rozbieżne informacje na portalu MOS i stronach urzędów wojewódzkich dotyczące terminu składania wniosków o kartę CUKR
• Problem z rejestracją posiadaczy karty CUKR w urzędach pracy jako osób bezrobotnych. Urząd Pracy potwierdził brak takiej możliwości. Prośba o interwencję

3) Przewlekłość postępowań pobytowych

• Wielomiesięczne, a nawet wieloletnie oczekiwanie na decyzje w sprawach zezwoleń na pobyt
• Negatywne konsekwencje przewlekłości postępowań dla cudzoziemców i ich rodzin

4) Prośba o wsparcie inicjatywy przyspieszenia postępowań

• Zwrócenie się do Rzecznika Praw Obywatelskich o wsparcie inicjatywy mającej na celu skrócenie czasu oczekiwania na decyzje pobytowe

5) Nienawistne narracje w przestrzeni publicznej, których będzie coraz więcej, im bliżej do wyborów

(Łukasz Jakubowski, Zespół Edukacja Włączająca, Stowarzyszenie Nigdy Więcej – ostatni raport pt. „To jest polska ławka” oraz Anna Zielińska, Żydowskie Stowarzyszenie Czulent, członkini Zespołu Praw Osób Uchodźczych, Migranckich i Mniejszości).

6) Kwestia odmów wpisywania ewakuacji przed wojną jako celu wjazdu, co potem skutkuje niemożnością ubiegania się o status UKR, czyli ochronę czasową w Polsce. (Ivan Falchenko, Right to Protection)

Nie ma żadnych podanych do wiadomości publicznej przepisów w tym zakresie, nie wynika to w żaden sposób z zapisów Ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony a jednak istnieją wytyczne, żeby tego statusu nie nadawać.

 

Zespół Ochrona Środowiska/Klimat

 

• „Lex Smród”

Morgan Janowicz (Green REV Institute, Federacja Bezpieczna Żywność) i dr Justyna Zwolińska (Koalicja Żywa Ziemia), członkinie Zespołu Ochrona Środowiska/Klimat)

 

• Centra danych, powstające mimo sprzeciwu lokalnych społeczności, z pominięciem ich prawa do udziału w decyzjach środowiskowych, czyli z naruszeniem praw gwarantowanych Konstytucją, Kartą Praw Podstawowych UE i Konwencją z Aarhus. W odpowiedzi na wniosek Inicjatywy Stop Serwerowni Piaseczno Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich podjęło interwencję w sprawie Data Center w Piasecznie (https://naszrzecznik.pl/rpo-interweniuje-w-sprawie-data-center-w-piasecznie/). (Anna Rzewnicka, Zespół Spraw Lokalnych, Zespół Ochrona Środowiska/Klimat)

 

Zespół Spraw Lokalnych

 

1) Wprowadzenie minimalnych standardów komunikacyjnych, które uczynią mandat radnego transparentnym (Anna Gryta, Fundacja Miasto Obywatelskie Lubartów, koordynatorka Zespołu Spraw Lokalnych):

 

1. obowiązkowej publikacji danych kontaktowych (służbowy e-mail/telefon) w BIP,
2. ustawowego terminu na udzielenie odpowiedzi na zapytania mieszkańców w sprawach publicznych,
3. obowiązku okresowego raportowania o podjętych działaniach i sposobie realizacji mandatu.

 

2) Zmiany w ustawach samorządowych poprzez wprowadzenie obowiązku:

1. nagrywania obrad komisji rad jednostek samorządu terytorialnego wraz z informacją o planowanych posiedzeniach komisji z porządkiem obrad w Biuletynie Informacji Publicznej.
2. umieszczania na stronie internetowej i Biuletynie Informacji Publicznej linku do transmisji posiedzeń komisji. (Anna Gryta)

 

Pięknie dziękujemy Rzeczniczce Praw Obywatelskich za zaproszenie i wolę kontynuacji współpracy RPO IX kadencji z naszą koalicją. Dziękujemy Paniom Rzeczniczkom za długą rozmowę, otwartość na zgłaszane przez nas sprawy i szereg już podjętych działań w sprawach, na których bardzo nam zależy.