W lipcu 2026 roku upływa kadencja prof. Wiącka na stanowisku Rzecznika Praw Obywatelskich. Z uwagi na historyczną rolę „Naszego Rzecznika” na rzecz standardów wyboru Rzecznika Praw Obywatelskich i pięcioletnią współpracę z Biurem RPO, przez najbliższe kilka miesięcy Inicjatywa będzie intensywnie zaangażowana w proces wyborów RPO.

31 marca br. w gronie organizacji i osób działających w Inicjatywie „Nasz Rzecznik” rozmawialiśmy o naszej strategii na wybory RPO, skoncentrowanej na pilnowaniu standardów i na wysłuchaniach publicznych osób kandydujących. Krótko omówiliśmy też metodologię i treść ok. 30 pytań do osób kandydujących na urząd Rzecznika, które w ciągu ostatnich tygodni opracowały nasze zespoły tematyczne i które chcemy zadać podczas wysłuchań publicznych. Pytania powstały w oparciu o ustawę o RPO, nasze doświadczenia współpracy z Biurem RPO i ważne prawnoczłowiecze kwestie zgłaszane przez Zespoły.

W najbliższych planach na wybory RPO 2026 (które będziemy rozwijać i aktualizować), są m.in.:

1. Zdalne spotkanie konsultacyjne 3 kwietnia w sprawie wyborów RPO z organizacjami sojuszniczymi, z którymi działamy w grupie Obywatele w wyborach (Zaczyn) i która skupia organizacje aktywne przy poprzednich wyborach na urząd RPO. Przedstawimy na nim naszą koncepcję działań w związku z wyborami RPO, z mocnym akcentem na organizację otwartych wysłuchań osób kandydujących w przestrzeniach instytucji publicznych, szczególnie Parlamentu. Szeroki front i doświadczenia sojuszniczych organizacji zwiększą skuteczność i zasięg naszych działań. Będziemy w tym gronie pełnić rolę swoistego sekretariatu procesu.
2. Dopracowanie i opublikowanie listy pytań do osób kandydujących (przed nami m.in. wspólna decyzja, czy pytania zostaną zamieszczone w formularzu Mam Prawo Wiedzieć).
3. Mobilizowanie polityków do organizowania sejmowych wysłuchań osób kandydujących, z możliwością zadawania ważnych dla nas pytań. Chcemy, by mogły się na nich pojawić również osoby spoza Warszawy. Ważna jest dla nas dostępność wysłuchań, m.in. poprzez zapewnienie możliwości udziału zdalnego, tłumaczenia na PJM, zwrotu kosztów podróży itp.
4. Zachęcanie organizacji społecznych z kręgu i spoza Inicjatywy „Nasz Rzecznik” oraz osób aktywistycznych z całej Polski, w tym z grup wrażliwych, do aktywnego udziału w wysłuchaniach publicznych osób kandydujących na urząd RPO.
5. Organizowanie spotkań planujących kolejne działania w gronie Inicjatywy „Nasz Rzecznik” i poza nią.

Niezależny, wolny od politycznych nacisków urząd RPO, który stoi na straży praw wszystkich osób mieszkających i przebywających w Polsce, ma dla nas fundamentalne znaczenie. Wiemy, czym się zajmuje Biuro RPO, z czym się boryka, co mogłoby poprawić zasięg i skuteczność jego działań. Mamy wiedzę, doświadczenie i chęć do działania. Więc działamy!

Ważne:

Rzecznika powołuje Sejm (zwykłą większością głosów) za zgodą Senatu na wniosek Marszałka Sejmu albo grupy 35 posłów. Szczegółowy tryb zgłaszania kandydatów na Rzecznika Praw Obywatelskich określa uchwała Sejmu. Uchwałę Sejmu o powołaniu Rzecznika Marszałek Sejmu przesyła niezwłocznie Marszałkowi Senatu. Senat podejmuje uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika w ciągu miesiąca od dnia przekazania Senatowi uchwały Sejmu, o której mowa w ust. 3. Niepodjęcie uchwały przez Senat w ciągu miesiąca oznacza wyrażenie zgody. Jeżeli Senat odmawia wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika, Sejm powołuje na stanowisko Rzecznika inną osobę.