• Rozumiemy dbałość ZUS o prawidłowe wydatkowanie publicznych pieniędzy, ale ZUS-owskie kontrole kobiet w ciąży nie mogą być wszczynane „z automatu” wobec każdej przyszłej mamy, której sytuacja zatrudnienia ulegnie zmianie. Naraża to matki i ich rodziny na ogromny stres w trudnym życiowo momencie, na nieprzyjemności w pracy i na dotkliwą utratę zasiłków na czas prowadzenia postępowania. Wiele rodzin pozostaje bez środków do życia przez długie miesiące.
• Żeby się odwoływać od decyzji ZUS, trzeba mieć zasoby – psychiczne, rodzinne i finansowe. Postępowania sądowe mogą toczyć się latami. Trzeba dużo determinacji, odwagi i wsparcia, żeby zdecydować się na procesowanie z ZUS-em.
• Tymczasem kobiety czują się jak oszustki na procesie karnym, którym potężna instytucja zarzuca wyłudzenie środków z budżetu państwa. To na ZUS-ie powinien spoczywać ciężar udowodnienia ewentualnych nadużyć. ZUS powinien też w sposób zrozumiały wyjaśniać, jakie dowody należy przedstawić na „niefikcyjność” zatrudnienia.
• Zależy nam, by ZUS-owskie kontrole były podejmowane wyłącznie w uzasadnionych przypadkach i jak najmniej uciążliwe. Nie mogą uderzać w prawa obywatelskie i konstytucyjne prawo kobiet w ciąży i ich dzieci do szczególnej ochrony państwa.
• Krokiem w dobrym kierunku byłoby choćby minimalne zabezpieczenie finansowe dla kobiet na czas prowadzenia postępowania weryfikującego prawo kobiety do zasiłku
• RPO interesuje, na ile proporcjonalnie organ administracji publicznej korzysta z instrumentów kontrolnych. „Przyjrzymy się przepisom” – deklarował Zastępca RPO Adam Krzywoń. RPO rozważy wystąpienie o zmiany legislacyjne, zapewniające ochronę kobiet w ciąży i bardziej proporcjonalność działań instytucji państwa.
• ZUS zapowiada działanie z większą empatią i delikatnością, zmianę sposobu komunikacji. Zachęca do zgłaszania wszelkich nieprawidłowości w prowadzeniu postępowań.

 

23 września, na zaproszenie Zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich prof. Adama Krzywonia w Biurze RPO odbyło się spotkanie delegacji Zespołu Praw Kobiet Inicjatywy „Nasz Rzecznik” z przedstawiciel(k)ami ZUS-u oraz Biura RPO dotyczące kontroli ZUS wszczynanych wobec kobiet w ciąży i matek małych dzieci.

Zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich towarzyszyli: Joanna Jamroziak i Agnieszka Jarzębska z Zespołu Prawa Pracy i Zabezpieczenia Społecznego oraz Bartosz Cyran, Pełnomocnik RPO ds. współpracy z partnerami społecznymi.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych reprezentowali:

Ewa Kosowska – Dyrektorka Departamentu Ubezpieczeń i Składek, Łukasz Dębiak – Wicedyrektor Departamentu Ubezpieczeń i Składek, Urszula Juszczyk – Dyrektorka Departamentu Zasiłków, Agnieszka Romanowska – Wicedyrektorka Departamentu Zasiłków, mec. Eryk Cegiełka– Wicedyrektor Departamentu Legislacyjno-Prawnego, mec. Marcin Mucha – Koordynator Wydziału Analityczno-Konsultacyjnego oraz Piotr Michalski – Naczelnik Wydział Nadzoru Kontroli w Departamencie Kontroli Płatników Składek.

Z ramienia Zespołu Praw Kobiet w spotkaniu uczestniczyły: Karolina Bury (Fundacja Rodzic w mieście, koordynatorka Zespołu ds. Alimentacji), koordynatorka Zespołu Praw Kobiet i moderatorka naszych wystąpień Joanna Gzyra-Iskandar (Fundacja Feminoteka), Agnieszka Krzyżak-Pitura (prezeska Fundacji Rodzic w mieście), Anna Duniewicz (koordynatorka Inicjatywy „Nasz Rzecznik” oraz zdalnie mec. Joanna Jasiewicz, kancelaria Gide, Agnieszka Sumelka (Fundacja Czas Kobiet) i Aleksandra Hromada, Local Girls Movement.

Mówiłyśmy o konsekwencjach psychicznych i materialnych kontroli ZUS wszczynanych wobec kobiet w ciąży i matek małych dzieci w szczególnie wrażliwym życiowo momencie, ogromnej nierówności sił w starciu z aparatem państwa, uciążliwości kontroli w miejscu pracy, niezrozumiałym trybie wszczynania kontroli i niezrozumiałych pismach ZUS.

Przedstawiłyśmy nasze postulaty (Karolina Bury):

1. Konieczność zapewnienia choć minimalnego zabezpieczenia finansowego na czas przeprowadzania kontroli. Kobiety w tym szczególnym okresie nie mogą zostać bez środków do życia.
2. Ciężar udowodnienia nieprawidłowości powinien spoczywać na ZUSie, nie na kontrolowanej kobiecie. Organ kontrolujący powinien mieć silne argumenty wskazujące potencjalne nadużycia.
3. Kontrole powinny być przeprowadzane wyłącznie w uzasadnionych przypadkach, opartych na wyraźnych przesłankach. Ciąża nie może być jedyną przesłanką do kontroli, nie możemy traktować wszystkich matek jak potencjalne oszustki.

 

Przedstawiciele ZUS, w szczególności – Dyrektorka Departamentu Ubezpieczeń i Składek, przedstawiali swoje dane, odnosili się do pytań o procedur wszczynania kontroli, metod weryfikacji prawa do świadczeń, długość postępowania administracyjnego i in.

Wicerzecznik i ekspertki Biura RPO interesowali się trybem wszczynania postępowań weryfikacyjnych, możliwością prawnego wyznaczenia cezury czasowej w odniesieniu do ustalania prawa do zasiłku macierzyńskiego. Zastępca Rzecznika rozważy wystąpienie o zmiany legislacyjne.

Spotkanie w Biurze RPO było ważnym pierwszym krokiem w kierunku oczekiwanej społecznej zmiany. Będziemy podejmować kolejne działania, by kobiety w ciąży i mamy mogły liczyć na wsparcie państwa, a nie obawiać się jego instytucji.

 

Podsumowanie spotkania na BIP RPO:

https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/zrpo-spotkanie-zus-nasz-rzecznik

 

Fot. M. Kluczek, BRPO