Pod koniec lipca przesłaliśmy Ministerstwu Edukacji Narodowej nasze uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw, które wypracowały wspólnie Zespoły Edukacja Włączająca i Praw Osób z Niepełnosprawnościami Inicjatywy „Nasz Rzecznik.” Poniżej zamieszczamy ich treść.
Dziękując za uwzględnienie ważnych dla uczniów i uczennic zmian, w tym dotyczących powołania Rzeczników Praw Ucznia (od Rzeczników w szkołach po urząd krajowy), podkreślamy m.in., że:
- Jeżeli mamy zapewnić uczniom i uczennicom podmiotowość w procesie edukacji, w nowelizacji prawa oświatowego nie można odmieniać przez wszystkie przypadki opresyjnego „wymierzania kar”, a w uzasadnieniu projektu ustawy utrwalać założenia „hierarchicznej podległości ucznia”.
- Trudno mówić o podmiotowym traktowaniu uczniów i uczennic szkół specjalnych, jeśli mimo wielokrotnego sygnalizowania tej sprawy projekt zmieniający prawo oświatowe nie wspomina o wymogu tworzenia samorządów uczniowskich w szkołach specjalnych.
- W projekcie nowelizacji prawa oświatowego brakuje zapisów o zapewnieniu dostępności uczniom i uczennicom z niepełnosprawnościami. Brakuje też zapewnienia wsparcia szkoły w przypadku dłuższej nieobecności spowodowanej stanem zdrowia ucznia lub uczennicy, żałobą bądź innymi trudnymi okolicznościami życiowymi.
- Z dużą nadzieją przyjmujemy koncepcję powoływania Rzeczników Praw Uczniowskich na poziomie krajowym, wojewódzkim, powiatowym, gminnym i szkolnym (tak, aż tylu). Jednocześnie Szkolny Rzecznik powinien być zobligowany do organizowania i prowadzenia dyżurów, umożliwiających uzyskanie informacji i pomocy w przypadku naruszeń tych praw. Krajowy Rzecznik Praw Uczniowskich powinien naszym zdaniem przed powołaniem przedstawiać swoją wizję sprawowania urzędu. Zanim obejmie swoją funkcję, powinien też wyrazić zgodę na wysłuchanie publiczne z udziałem przedstawicieli/ek osób uczniowskich, rad młodzieżowych, Parlamentarnego Zespołu ds. Młodzieży i innych gremiów zrzeszających dzieci i młodzież.
Ważne: Konsultacje publiczne projektu trwają do 7 lipca 2025.
Link do projektu ustawy wraz z OCR oraz informacje o konsultacjach znajdziecie na rządowej stronie:
Zachęcamy wszystkich do zgłaszania swoich uwag, organizacyjnie lub indywidualnie!
Uwagi zgłoszone przez Inicjatywę „Nasz Rzecznik”, wysłane MEN 31 lipca 2025 r.:
| lp. | Zgłaszający uwagę | Jednostka redakcyjna | Uzasadnienie/Uwagi | Proponowane brzmienie przepisu | Stanowisko MEN |
| Inicjatywa „Nasz Rzecznik”
Koordynatorka Inicjatywy „Nasz Rzecznik” Anna Duniewicz
i Koordynator Zespołu Edukacja Włączająca Inicjatywy „Nasz Rzecznik” Jan Gawroński
|
Art. 42a. 1. 13) | Częstym problemem polskich szkół jest brak realizacji zaleceń zawartych w OKS, IPET i WOPFU oraz naruszanie godności uczniów i uczennic, w tym publiczne piętnowanie popełnionych błędów, omawianie z rodzicami słabych stron ucznia/uczennicy w jego/jej obecności i przy osobach postronnych czy niestosowne komentarze na forum klasy. Proponowane zapisy pozwoliłyby skuteczniej wspierać potrzeby i zadbać o poszanowanie godności osób uczniowskich. | Art. 42a. 1. 13)
13) jawnego, sprawiedliwego, umotywowanego i obiektywnego oceniania postępów w nauce i zachowania ucznia, z poszanowaniem godności i indywidualnej sytuacji ucznia oraz uwzględnieniem zapisów zawartych w Indywidualnym Programie Edukacyjno-Terapeutycznym (IPET) i innych dokumentach wspierających uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi; |
||
| Art. 42a. 1. 19) i 20) | Uzupełnienie Art. 42a 1. o 19), podkreślający prawo uczniów/uczennic do otrzymania wsparcia ze strony szkoły w przypadku trudnych okoliczności życiowych oraz 20), podkreślający prawo uczniów i uczennic z niepełnosprawnościami do dostępności | Art. 42a. 1.
19) obligatoryjnego wsparcia szkoły w przypadku dłuższej nieobecności spowodowanej stanem zdrowia, żałobą bądź innymi trudnymi okolicznościami życiowymi; 20) pełnej dostępności, by móc bez przeszkód realizować obowiązek szkolny, w rozumieniu Ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami i innych aktów prawnych.
|
|||
| Art. 42a. 2. 2) | Przesłanki dyskryminacji powinny być rozszerzone o stan zdrowia, sytuację materialną i tożsamość płciową, która nie jest tożsama z orientacją seksualną. Religia i wyznanie dublują tę samą przesłankę. | Art. 42a. 2. 2) od dyskryminacji z jakiegokolwiek powodu, w szczególności ze względu na: płeć, wiek, wygląd, niepełnosprawność, stan zdrowia, sytuację materialną, rasę, religię [poniżej wyznanie], narodowość, przekonania polityczne, pochodzenie etniczne, wyznanie albo jego brak, tożsamość płciową i orientację seksualną;
|
|||
| Art. 42a. 2. 10) | Względy stylistyczne | Art. 42a. 2. 10)
szanować prawa autorskie cudzych utworów innych osób. |
|||
| Art. 42c. 3. 4. 5. 11. 13. 14. | Należy zmienić opresyjne, nieprzystające do idei podmiotowości ucznia słowo „kary” na „środki wychowawcze”, które eksponują wychowawczą rolę szkoły | Art. 42c.
3. Karami dla uczniów są: Środkami wychowawczymi są: [I analogicznie wszędzie, gdzie jest mowa o karach dla uczniów.] 4. W przypadku wymierzenia kary, o której zastosowania środka wychowawczego, o którym [I analogicznie wszędzie, gdzie jest mowa o wymierzaniu kar uczniom.]
|
|||
| Art. 42h. 2. 4) | Należy rozszerzyć zapis Art. 42h. 2. 4) o wymóg niedopuszczenia się w przeszłości naruszeń praw ucznia bądź studenta uczelni wyższej. Przy wyborze na tak ważne stanowisko nie można jedynie uwzględniać obecnej sytuacji, ale trzeba wziąć pod uwagę całą historię zawodową kandydata/tki. Krajowym Rzecznikiem nie może być osoba, która w zawodowej przeszłości dopuszczała się naruszeń praw uczniowskich bądź studenckich. | Art. 42h. 2. Na stanowisko Krajowego Rzecznika może być powołana osoba, która spełnia łącznie następujące kryteria:
4) nie była karana karą dyscyplinarną, oraz nie toczy się przeciwko niej postępowanie dyscyplinarne i w przeszłości nie dopuściła się naruszeń praw ucznia bądź studenta uczelni wyższej;
|
|||
| Art. 42h. | Art. 42h. należy poszerzyć o konieczność przedstawienia przez kandydata/tkę na urząd Krajowego Rzecznika swojej koncepcji pełnienia urzędu. Dla zapewnienia pełnej transparentności i dbając o uwzględnienie głosu młodych ludzi (w myśl zasady „Nic o nas, bez nas!”) należy też wprowadzić wymóg wysłuchania publicznego kandydata/tki na tak ważny urząd, z możliwością zadawania pytań przez przedstawiciel(k)i osób uczniowskich i gremiów zrzeszających młodych ludzi. | 10) nie posiada przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym;
11) podczas postępowania konkursowego przedstawi swoją wizję sprawowania urzędu; 12) wyraża zgodę na wysłuchanie publiczne w toku postępowania z udziałem przedstawicieli/ek osób uczniowskich, rad młodzieżowych, Parlamentarnego Zespołu ds. Młodzieży i innych gremiów zrzeszających dzieci i młodzież.
|
|||
| Art. 42n. 2. 2) c | Cenne doświadczenia można zdobywać też w pracy w administracji publicznej na stanowisku związanym z ochroną praw uczniowskich | Art. 42n.
2. Na stanowisko Wojewódzkiego Rzecznika może zostać powołana osoba, która: 2) c) co najmniej dwuletni staż pracy w urzędzie organu sprawującego nadzór pedagogiczny nad szkołami i placówkami lub w urzędzie organu prowadzącego szkoły lub placówki na stanowisku związanym z organizacją pracy szkół i placówek lub w urzędzie centralnym/ administracji publicznej na stanowisku związanym z ochroną praw uczniowskich lub
|
|||
| Art. 42n. 2. | Analogicznie do wymogów rekomendowanych powyżej przy powoływaniu Krajowego Rzecznika | 4) cieszy się nieposzlakowaną opinią i w przeszłości nie dopuścił się naruszeń praw ucznia bądź studenta uczelni wyższej;
5) podczas postępowania rekrutacyjnego przedstawi swoją wizję sprawowania funkcji Wojewódzkiego Rzecznika.
|
|||
| Art. 42q. 4. | Organizowanie i prowadzenie dyżurów powinno być obowiązkiem, nie wyborem Szkolnego Rzecznika, stąd należy zapisać ten wymóg jako Art. 42q. 4. 7), skreślając go z Art. 42r. 1. 6) Szkolny Rzecznik może:
6) organizować i prowadzić dyżury umożliwiające uzyskanie informacji w zakresie ochrony praw uczniowskich oraz pomocy w przypadku indywidualnych naruszeń tych praw; dyżury mogą być organizowane i prowadzone stacjonarne lub z wykorzystaniem środków komunikacji na odległość.
|
Art. 42q. 4. Do zadań Szkolnego Rzecznika należy:
7) organizowanie i prowadzenie dyżurów umożliwiających uzyskanie informacji w zakresie ochrony praw uczniowskich oraz pomoc w przypadku indywidualnych naruszeń tych praw; dyżury są organizowane i prowadzone stacjonarne lub z wykorzystaniem środków komunikacji na odległość.
|
|||
| Art. 42s. 5. | Ustawa nie powinna kwotowo określać wynagrodzenia, które z czasem trzeba przecież waloryzować. Należy zapisać je jako odpowiednią do zakresu obowiązków część wynagrodzenia brutto np. nauczyciela mianowanego. Kwota powinna uwzględniać ww. obowiązkowo pełnione dyżury. | Art. 42s. 5.
Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania może określić, w drodze rozporządzenia, wynagrodzenie przysługujące nauczycielowi za zajmowanie stanowiska Szkolnego Rzecznika oraz wysokość tego wynagrodzenia, uwzględniając charakter zajmowanego stanowiska opierającego się na wrażliwości społecznej, zaufaniu i znajomości przepisów prawa, a także że miesięczna wysokość wynagrodzenia nie może wynosić więcej niż 300 zł ¼ wynagrodzenia brutto nauczyciela mianowanego. |
|||
| art. 68 ust. 2–3a | Analogicznie do wcześniejszych uwag o karach | w art. 68 ust. 2–3a otrzymują brzmienie:
„2. Dyrektor szkoły lub placówki skreśla, w drodze decyzji, ucznia z listy uczniów: 1) z powodu wymierzenia kary, o której mowa zastosowania środka wychowawczego, o którym mowa w art. 42c ust. 3 pkt 5; 2) w przypadkach, o których mowa w rozdziale 3a ustawy o systemie oświaty. 3. W uzasadnionych przypadkach, w szczególności w razie wymierzenia kary, o której mowa zastosowania środka wychowawczego, o którym mowa w art. 42c ust. 3 |
|||
| Art. 85 5. 2) d) | Brak wymogu tworzenia samorządów uczniowskich w szkołach specjalnych i innych placówkach szkolnych dla uczniów i uczennic z niepełnosprawnościami i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi narusza ich podmiotowość i zasadę równego traktowania; nie uczy sprawczości i zniechęca do partycypacji publicznej | Art. 85 5. 2) d) ust. 8 otrzymuje brzmienie:
„8. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi, w drodze rozporządzenia, typy i rodzaje szkół oraz rodzaje placówek, w których nie tworzy się samorządu uczniowskiego ze względu na konieczność stosowania w szkole lub placówce specjalnej organizacji nauki i metod pracy, a także ze względów wychowawczych, opiekuńczych i resocjalizacyjnych. [Skreślić proponowany zapis i zastąpić go zapisem: „Wprowadza się wymóg tworzenia samorządu uczniowskiego w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych specjalnych oraz innych rodzajach placówek edukacyjnych dla uczniów z niepełnosprawnościami”
|
|||
| art. 172 po ust. 3 w ust. 3a | Analogicznie do powyższych uwag o karach | w art. 172 po ust. 3 dodaje się ust. 3a w brzmieniu:
„3a. Dyrektor szkoły lub placówki niepublicznej nie może skreślić ucznia objętego obowiązkiem szkolnym z listy uczniów. W uzasadnionych przypadkach, w szczególności w razie wymierzenia kary, o której mowa zastosowania środka wychowawczego, o którym mowa w art. 42c ust. 3 pkt 4, uczeń ten, na wniosek dyrektora szkoły lub placówki, może zostać przeniesiony przez kuratora oświaty do innej szkoły.”.
|
